Theo khoa học pháp lý hình sự: “Trách nhiệm hình sự là một dạng của trách nhiệm pháp lý, là hậu quả pháp lý của việc phạm tội, thể hiện ở trách nhiệm của người phạm tội trước Nhà nước, phải chịu những tác động pháp lý bất lợi được quy định trong luật Hình sự do Toà án áp dụng theo một trình tự tố tụng nhất định.”

Để đảm bảo trật tự cho xã hội thì những hành vi nguy hiểm cần nhận được hậu quả xác đáng và trách nhiệm hình sự chính là một trong những hậu quả bất lợi mà người phạm tội phải nhận. Trách nhiệm hình sự thường được đặt ra khi người phạm tội ở một độ tuổi nhất định và trong tình trạng có đầy đủ khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của chính mình. Mục đích của việc pháp luật quy định như vậy chính là nhằm truy đúng người đúng tội, đảm bảo quyền lợi cho mỗi công dân trong xã hội.

Chương IV của Bộ luật hình sự 2015 cũng đã quy định các trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự như: Sự kiện bất ngờ (Điều 20); Phòng vệ chính đáng (Điều 22); Tình thế cấp thiết (Điều 23); Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội (Điều 24); Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ (Điều 25); Thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên (Điều 26). Ngoài ra, luật còn đề cập đến tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự qua quy định tại Điều 21 Bộ luật hình sự 2015 như sau:

Điều 21. Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự

Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.”

Trách nhiệm hình sự khi phạm tội do dùng rượu, bia hoặc chất kích thích mạnh
Trách nhiệm hình sự khi phạm tội do dùng rượu, bia hoặc chất kích thích mạnh

Tuy nhiên, với trường hợp người phạm tội do dùng rượu, bia hoặc chất kích thích mạnh khác mà gây ra hành vi nguy hiểm cho xã hội thì lại là một khía cạnh khác. Có thể thấy rằng, trong trường hợp này, người phạm tội cũng thường ở trạng thái không nhận thức và điều khiển hành vi của chính mình giống trường hợp được quy định tại Điều 21 như trên. Tuy nhiên, pháp luật hình sự vẫn đặt ra trách nhiệm hình sự trong trường hợp này. Cụ thể, tại Điều 13 Bộ luật hình sự 2015 quy định như sau:

Điều 13. Phạm tội do dùng rượu, bia hoặc chất kích thích mạnh khác

Người phạm tội trong tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình do dùng rượu, bia hoặc chất kích thích mạnh khác, thì vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự.”

Lý do mà pháp luật vẫn đặt ra trách nhiệm hình sự là vì trong trường hợp này, việc mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của người dùng rượu, bia, chất kích thích mạnh khác là do lỗi của chính bản thân người đó tự đặt mình vào trạng thái như vậy. Không giống như việc mắc bệnh tâm thần, bệnh khác, người bệnh không thể phòng tránh được; việc say rượu, bia hoặc do dùng chất kích thích khác có thể phòng tránh trước. Nếu như loại trừ trách nhiệm hình sự trong trường hợp này, mọi người sẽ không có trách nhiệm với chính bản thân mình, sẽ uống rượu, bia, dùng chất kích thích không giới hạn vì họ sẽ không phải chịu hậu quả bất lợi khi xảy ra thiệt hại. Điều này sẽ làm xã hội trở lên không công bằng, làm trật tự xã hội rối loạn.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào chưa rõ cần hỗ trợ, Quý khách hàng vui lòng liên hệ Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến 24/7 số: 1900.6590 để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.

Trân trọng!

Đánh giá bài viết